Di chuyển tại Nhật bằng tàu điện và xe bus: Cẩm nang chi tiết cho người mới sang

Các loại tàu cần phân biệt

Để không bị lỡ trạm hoặc lên nhầm tàu phải trả thêm phí, bạn cần lưu ý các loại tàu sau:

• Local (Futsū / Kakueki-teisha): tàu thường, dừng ở tất cả các ga.
• Rapid (Kaisoku): tàu nhanh, bỏ qua một số ga nhỏ.
• Express (Kyūkō): tàu tốc hành, chỉ dừng ở các ga lớn.
• Limited Express (Tokkyū): tàu tốc hành đặc biệt, chạy nhanh nhất

Lưu ý về phí: Với JR, đi tàu Limited Express (Tokkyū) thường phải mua thêm vé đặc cấp (tokkyū-ken) ngoài vé cơ bản. Tuy nhiên, ở nhiều hãng tàu tư nhân, các tàu Kyūkō/Tokkyū lại không tính thêm phí. Vì vậy, hãy kiểm tra giá vé trên ứng dụng (xem mục 4) trước khi lên tàu để tránh bất ngờ.

Thẻ IC – "Vật bất ly thân" khi đi tàu

Thay vì mua vé giấy cho từng chặng rất mất thời gian, bạn nên sở hữu ngay một thẻ IC. Tùy vùng mà có các loại thẻ khác nhau: Suica, Pasmo (vùng Kanto – Tokyo), Icoca (vùng Kansai – Osaka, Kyoto), Manaca, Toica, Kitaca, Sugoca…

• Dùng chung trên toàn quốc: 10 loại thẻ IC lớn của Nhật đã liên thông với nhau, nên dù bạn có thẻ Suica của Tokyo thì vẫn quẹt đi tàu, xe bus được ở Osaka, Fukuoka và hầu hết các thành phố lớn khác.
• Tiện lợi đa năng: Chỉ cần quẹt thẻ tại cửa soát vé, hệ thống tự trừ tiền. Thẻ còn dùng để thanh toán tại cửa hàng tiện lợi (konbini), máy bán nước tự động và nhiều cửa hàng khác.
• Mua thẻ cứng đã dễ trở lại: Sau một thời gian tạm ngưng vì thiếu chip bán dẫn (2023–2025), từ ngày 1/3/2025 thẻ Suica và Pasmo vô danh (không cần đăng ký tên) đã được bán trở lại bình thường tại máy bán vé ở các ga.
• 

Tích hợp thẻ IC vào điện thoại – đọc kỹ trước khi làm

Bạn có thể nạp thẳng thẻ IC vào điện thoại để quẹt cho gọn, nhưng cách làm khác nhau tùy loại máy – đây là điểm rất nhiều người mới sang bị nhầm:

• iPhone (Apple Wallet): Thêm trực tiếp được Suica, Pasmo và cả Icoca. Hỗ trợ hầu hết các đời iPhone (iPhone 8 trở lên), kể cả máy mua ngoài Nhật Bản (ví dụ máy mua ở Việt Nam).
• Android (Google Wallet): Chỉ hoạt động trên điện thoại Android có hỗ trợ Osaifu-Keitai / FeliCa – tức là các máy bán cho thị trường Nhật. Điện thoại Android mua ở Việt Nam thường KHÔNG dùng được tính năng này. Nếu dùng Android, bạn nên cân nhắc mua máy nội địa Nhật, hoặc cứ dùng thẻ IC cứng cho chắc chắn.

Quy trình đi tàu điện cơ bản:

1. Xác định tuyến và ga đến: dùng Google Maps hoặc ứng dụng tra cứu để biết đi tuyến màu gì, hướng nào.
2. Quẹt thẻ vào cửa soát vé (ticket gate): đi qua cửa đang sáng đèn xanh.
3. Xếp hàng tại vạch quy định trên sân ga: chờ hành khách xuống hết mới bước lên tàu.
4. Xuống tàu và quẹt thẻ ra tại cửa soát vé ở ga đến.

2. Xe bus – Kết nối mọi ngõ ngách địa phương

Nếu tàu điện kết nối các đô thị lớn thì xe bus là phương tiện tuyệt vời để di chuyển trong nội thành hoặc các vùng ngoại ô, nơi ga tàu không vươn tới. Cách đi xe bus ở Nhật có vài điểm khác biệt lớn so với Việt Nam.

Hai hình thức lên/xuống xe bus (tùy khu vực)

Mô hình 1: Lên cửa sau – Xuống cửa trước (phổ biến ở phần lớn các tỉnh, tính tiền theo quãng đường)

• Khi lên (cửa sau): quẹt thẻ IC vào máy, hoặc rút một tờ phiếu nhỏ có in số (gọi là seiriken – vé chỉnh lý).
• Khi đi trên xe: nhìn bảng điện tử phía trên tài xế – bảng hiển thị số tiền tương ứng với con số trên phiếu của bạn.
• Khi xuống (cửa trước): ấn nút "Stop" trước khi đến trạm. Đến nơi, quẹt thẻ IC hoặc bỏ đúng số tiền mặt kèm tờ phiếu vào hộp thanh toán cạnh tài xế.

Mô hình 2: Lên cửa trước – Xuống cửa sau (thường gặp ở các tuyến đồng giá trong nội đô các thành phố lớn như Tokyo)

• Áp dụng cho các tuyến đồng giá (đi bao xa cũng chung một mức giá).
• Bạn quẹt thẻ hoặc trả tiền mặt cố định ngay khi lên xe ở cửa trước, rồi xuống xe ở cửa sau.

Lưu ý quan trọng khi đi xe bus

• Đổi tiền lẻ trên xe: Nếu không có sẵn tiền lẻ, cạnh ghế tài xế luôn có máy đổi tiền tự động (đổi tờ 1.000 Yên hoặc xu mệnh giá lớn ra xu nhỏ). Hãy đổi tiền khi xe đang dừng đèn đỏ để không làm chậm những người xuống xe.
• Không vội đứng dậy: Tuyệt đối không rời ghế khi xe chưa dừng hẳn. Tài xế Nhật sẽ đợi bạn từ ghế ra tới cửa rồi mới mở cửa, nên bạn không cần vội vàng.

3. Văn hóa ứng xử văn minh khi đi tàu xe tại Nhật

Người Nhật rất coi trọng sự riêng tư và không gian chung. Để trở thành một hành khách lịch sự, hãy nhớ quy tắc "3 KHÔNG":

• Không gây ồn: chuyển điện thoại sang chế độ rung (Manner Mode), hạn chế gọi điện trên tàu. Nếu đi cùng bạn bè, hãy nói chuyện vừa đủ nghe.
• Không đeo ba lô cồng kềnh sau lưng: khi tàu đông, hãy đeo ba lô ra phía trước hoặc đặt lên giá để đồ phía trên ghế để tránh va quẹt người khác.
• Không chiếm dụng ghế ưu tiên: ghế ưu tiên (Priority Seat) dành cho người già, người khuyết tật, phụ nữ mang thai hoặc có con nhỏ. Nếu ghế trống bạn có thể ngồi, nhưng hãy nhường ngay khi có người thuộc nhóm ưu tiên lên xe.

4. Những ứng dụng "cứu cánh" không thể thiếu

Để việc di chuyển không còn là nỗi sợ, bạn hãy cài sẵn những ứng dụng sau vào điện thoại:

• Google Maps: chỉ đường cực chuẩn tại Nhật – hiển thị rõ giá tiền, giờ tàu chạy và cả số sân ga (platform) bạn cần đứng đợi. Đây là ứng dụng dẫn đường tổng quát tốt nhất.
• Japan Transit Planner (của Jorudan): ứng dụng chuyên tra cứu tàu điện, giúp lọc lộ trình rẻ nhất, nhanh nhất hoặc ít lần chuyển tuyến; hỗ trợ nhiều ngôn ngữ (trong đó có tiếng Anh).
• Japan Travel by NAVITIME: một lựa chọn tương đương của hãng NAVITIME, nhiều người dùng để tra lộ trình và lưu hành trình. Bạn chỉ cần chọn một trong hai app này dùng kèm Google Maps là đủ.

Lưu ý: "Japan Transit Planner" và "Japan Travel by NAVITIME" là hai ứng dụng của hai công ty khác nhau (Jorudan và NAVITIME) chứ không phải một – bạn đừng nhầm lẫn khi tải.

Lời kết

Có thể trong vài lần đầu, bạn sẽ gặp chút bối rối hoặc đi nhầm tuyến. Đừng lo lắng, các biển báo tại ga tàu của Nhật đều có song ngữ Anh – Nhật và hệ thống chỉ dẫn bằng màu sắc rất rõ ràng, chỉ cần đi vài lần là quen. Chúc các bạn có những chuyến đi thuận lợi và an toàn trên hành trình khám phá nước Nhật!

Nếu bài viết hữu ích, đừng quên lưu lại và chia sẻ cho bạn bè mới sang Nhật cùng biết nhé!

Hình minh họa từ nguồn Stock & Internet, vui lòng liên hệ để tháo gỡ nếu bạn là chủ sở hữu.